Zaburzenia czynnościowe narządu żucia

Zaburzenia czynnościowe układu ruchowego narządu żucia to jeden z podstawowych problemów społecznych rozpoznawanych w stomatologii. Jest to trzeci problem pod względem częstości występowania po próchnicy zębów i chorobach przyzębia. Objawy dysfunkcji występują u ok. 50% populacji. W początkowym okresie zaburzenia rozwijają się bez objawów subiektywnych a chorzy nie są świadomi ich występowania, nie odczuwają w związku z tym potrzeby leczenia. Objawy te, często bagatelizowane również przez samych lekarzy, prowadzą do poważniejszych zaburzeń czynności układu ruchowego narządu żucia i zmuszają średnio co czwartego pacjenta do poszukiwania pomocy u specjalisty.

Podstawowe objawy:

• Ograniczone ruchy żuchwy (tzw. szczękościsk, "zablokowanie żuchwy") lub zbaczanie żuchwy w czasie otwierania ust
• Objawy akustyczne w stawie (trzaski lub trzeszczenia w czasie ruchów żuchwy)
• Ból w obrębie twarzy lub głowy (napięciowe bóle głowy /tenson- type headache/ ) Wg. Międzynarodowego Towarzystwa Bólów Głowy dysfunkcja w obrębie układu ruchowego narządu żucia należy do najbardziej prawdopodobnych przyczyn bólów głowy typu napięciowego.

Może im towarzyszyć szereg innych objawów:

• Przeskakiwanie głów żuchwy w czasie otwierania ust
• Patologiczne starcie zębów (uogólnione- dotyczące wszystkich zębów lub miejscowe- dotyczące poszczególnych grup zębowych)
• Ubytki nie próchnicowego pochodzenia w okolicy szyjek zębów
• Rozchwianie zębów, przemieszczenia zębów oraz recesje dziąseł i następowe odsłanianie szyjek zębów
• Przerost mięśni twarzy- tzw. twarz kwadratowa
• Poranna sztywność mięśni twarzy
• Drętwienie i mrowienie zębów
• Objawy uszne: ból ucha, zaburzenia słuchu, szum w uszach
• Objawy oczne: ból oka, opadnięcie powieki, wytrzeszcz gałki ocznej, łzawienie
• Zawroty głowy

Jakie są przyczyny zaburzeń czynnościowych narządu żucia?

• Nieprawidłowe warunki zwarciowe (wady zgryzu, powikłania jatrogenne po leczeniu stomatologicznym, protetycznym lub przemieszczenia zębów wskutek przedwczesnej utraty uzębienia)
• Zmniejszenie wysokości zębów (w skutek utraty lub starcia zębów albo po niewłaściwym leczeniu stomatologicznym / protetycznym)
• Zwiększenie wysokości zębów (po niewłaściwym leczeniu protetycznym)
• Organiczne zmiany w stawie
• Stres

Wszystkie te wymienione wyżej czynniki mogą prowadzić do szkodliwych nawyków ruchowych (parafunkcji) w obrębie narządu żucia.

Leczenie zaburzeń czynnościowych stawu skroniowo żuchwowego

Na pierwszej wizycie przeprowadzamy rozmowę z pacjentem mającą na celu wyjaśnienie, co jest przyczyną zaburzeń czynnościowych w jego przypadku. Pokazujemy również sposoby radzenia sobie ze stresem (który jest główną przyczyną parafunkcji) oraz wpływamy na wyrobienie motywacji chorego do zwalczania parafunkcji.

Stosujemy również różnego rodzaju aparaty odciążające:

• szyny zgryzowe: Akrylowa twarda, Aqualizer, Szwecka, Gelax;
• deprogramatory (w tym NTI);
• płytki podjęzykowe.

We wstępnym okresie leczenia zazwyczaj zlecane są również zabiegi fizjoterapeutyczne:

• laseroterapia,
• elektrostymulacja,
• jonoforeza,
• metoda biofeedback.

W celu zmniejszenia napięcia mięśni, zniesienia objawów bólowych i stanu zapalnego zlecamy właściwą farmakoterapię. Nie postępujemy wg jednego schematu, każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie.

Po okresie leczenia wstępnego i opanowaniu objawów bólowych przystępuje się do właściwego leczenia przyczynowego mającego na celu repozycję krążków stawowych i ustabilizowanie ich we właściwej pozycji w stawie skroniowo- żuchwowym. Osiągamy to poprzez odtworzenie właściwego położenia żuchwy w stosunku do szczęki, przywrócenie prawidłowego zwarcia zębów oraz prawidłowej funkcji mięśni. W tym celu przeprowadzane jest leczenie z zakresu stomatologii i dobieranie protez w Lublinie prowadzone według indywidualnie określone planu.

Znaczenie stawu skroniowo-żuchwowego w codziennym funkcjonowaniu

Staw skroniowo-żuchwowy jest jednym z najbardziej złożonych stawów w organizmie człowieka, a jego prawidłowa praca wymaga ścisłej współpracy struktur kostnych, mięśniowych i nerwowych. Nawet niewielkie zaburzenia mogą wpływać na funkcjonowanie całego układu żucia, a objawy dysfunkcji często wykraczają poza jamę ustną.

Zaburzenia czynnościowe narządu żucia mają często charakter długotrwały i postępujący. Brak wyraźnych objawów bólowych w początkowym okresie sprzyja utrwalaniu nieprawidłowych wzorców ruchowych oraz napięć mięśniowych. Z czasem dochodzi do adaptacji organizmu do zaburzonej funkcji, co utrudnia jednoznaczne powiązanie pojawiających się dolegliwości z pierwotnym źródłem problemu.

Wpływ parafunkcji na przeciążenia tkanek

Parafunkcje, takie jak nieświadome zaciskanie zębów czy ich zgrzytanie, prowadzą do nadmiernych i długotrwałych obciążeń struktur narządu żucia. Siły te działają poza fizjologicznym schematem żucia, co sprzyja mikrourazom mięśni, więzadeł oraz powierzchni stawowych. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do utrwalonych zmian czynnościowych oraz pogorszenia stabilności zwarcia.

Zaburzenia czynnościowe a zmiany w obrębie uzębienia

Nieprawidłowa praca narządu żucia znajduje odzwierciedlenie w stanie twardych tkanek zębów. Nierównomierne obciążenia prowadzą do patologicznego starcia, pęknięć szkliwa oraz przeciążeń przyzębia. Zmiany te nie zawsze są efektem chorób zębów, lecz mogą stanowić konsekwencję zaburzonej funkcji mięśni i stawów, co ma znaczenie w procesie diagnostycznym.

Rola diagnostyki czynnościowej w planowaniu leczenia

Rozpoznanie zaburzeń czynnościowych narządu żucia wymaga również analizy ruchów żuchwy oraz pracy mięśni w czasie spoczynku i aktywności. Diagnostyka czynnościowa pozwala ocenić zakres i kierunek zaburzeń, a także ich wpływ na inne elementy układu stomatognatycznego. Na tej podstawie planowane jest leczenie zaburzeń czynnościowych stawu skroniowo-żuchwowego w Lublinie nakierowane na przyczynę, a nie wyłącznie na objawy.

Stabilizacja efektów leczenia w dłuższej perspektywie

Po uzyskaniu poprawy czynnościowej konieczne jest monitorowanie stanu narządu żucia w czasie. Zaburzenia tego typu mają tendencję do nawrotów, zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego obciążenia psychofizycznego lub zmian w uzębieniu. Regularna kontrola pozwala na wczesne wykrycie nieprawidłowości i utrzymanie równowagi układu ruchowego narządu żucia.

Postępowanie w zaburzeniach czynnościowych narządu żucia wymaga takżę aktywnego udziału pacjenta, zwłaszcza w zakresie eliminowania szkodliwych nawyków ruchowych. Świadomość mechanizmów prowadzących do przeciążeń sprzyja modyfikacji codziennych zachowań i zmniejszeniu obciążeń układu.